𝘈𝘧𝘣𝘦𝘦𝘭𝘥𝘪𝘯𝘨 𝘨𝘦𝘨𝘦𝘯𝘦𝘳𝘦𝘦𝘳𝘥 𝘮𝘦𝘵 𝘈𝘐.

Vorige maand zat er een man tegenover mij aan mijn bureau. Zijn vrouw was een paar jaar geleden overleden en inmiddels had hij iemand nieuw leren kennen. Toen hij over haar sprak, zag ik zijn ogen oplichten. Maar toen ik vroeg wanneer zij gingen samenwonen, schudde hij glimlachend zijn hoofd. “Daar zijn we te eigenwijs voor,” zei hij: “Twee woningen, twee huishoudens, twee levens — en dat mocht vooral zo blijven”.

Hoge vrijstelling, laag tarief

Toch willen zij elkaar financieel goed verzorgd achterlaten. En dat kan, legde ik uit: trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan zonder samen te wonen. Voor de erfbelasting levert dat veel op. De echtgenoot of geregistreerde partner heeft recht op de hoge partnervrijstelling en betaalt over het meerdere het lage tarief van 10 en 20%. Zonder huwelijk of partnerschap is het voor een partner die niet samenwoont onmogelijk om die fiscale voordelen te krijgen.

Legitieme portie uitgesteld

Ook het erfrecht zelf speelt mee. De langstlevende echtgenoot kan via een testament enig eigenaar worden van de gehele nalatenschap als dat de bedoeling is. Bovendien kan in een testament worden bepaald dat kinderen hun legitieme portie pas kunnen opeisen ná overlijden van de langstlevende. Zo kunnen zij de inhoud van hun testament zelf bepalen zonder bij de uitvoering van het testament afhankelijk te zijn van de medewerking van kinderen.

Het addertje heet AOW

Toch waarschuwde ik hem. Want er zit een addertje onder het gras: de AOW. De alleenstaanden-AOW is aanzienlijk hoger dan de AOW voor gehuwden — in een recente rechtszaak scheelde dat circa € 400 bruto per maand. Om de hogere uitkering te behouden moeten de partners “duurzaam gescheiden leven”, en daarvoor is meer nodig dan twee adressen.

De Rechtbank Overijssel oordeelde in juli dit jaar dat een gehuwde man zijn alleenstaanden-AOW mocht behouden. Hij woonde in Nederland, zijn vrouw in de Verenigde Staten. Zij zagen elkaar slechts één keer per twee jaar, deelden geen financiën en verleenden elkaar nauwelijks praktische zorg. De rechtbank vond dat deze situatie nauwelijks iets wegheeft van een echtelijke samenleving. Bovendien staat het feit dat het huwelijk de langstlevende tot erfgenaam maakt, duurzaam gescheiden leven niet in de weg.

Maar het kan ook anders uitpakken. In andere zaken zagen de partners elkaar wekelijks, verzorgden elkaar bij ziekte en gingen samen op vakantie — de AOW werd verlaagd. Zelfs huwelijkse voorwaarden waarin partners ieder hun eigen lasten dragen, bleken onvoldoende. De Centrale Raad van Beroep oordeelde recent dat de mate van onderling contact doorslaggevend is.

Mijn cliënt keek me bedenkelijk aan. “Dus het kan, maar het is een gok?” Zo zou ik het niet noemen, maar de feiten zijn uiteindelijk beslissend. Daarom maakten we niet alleen zijn testament, maar wijzen wij hem ook op de AOW-gevolgen. Want trouwen zonder samenwonen kan een prachtige oplossing zijn — mits je vooraf weet waar je voor kiest. En dat is precies ons werk.

Deze rubriek wordt verzorgd door mr. Rob Timmers en mr. Bart van den Berg. Tel: 0252 414008. Reacties: notaris@notaristimmers.nl of vandenberg@notaristimmers.nl