Recent kwam Kim op ons kantoor. Haar man is kortgeleden overleden. Samen met de notaris nam ze het testament van haar man door. Daarin stond dat zij de erfdelen van de kinderen niet hoefde uit te keren. Dit is pas het geval bij haar eigen overlijden of opname in een verpleeghuis. Het testament gaf haar bovendien een keuze: zij mocht de erfdelen van de kinderen renteloos schuldig blijven, of juist wél rente rekenen. Ze vond dat een ingewikkeld vraagstuk. Wat is nu eigenlijk het verschil? En wat houdt vruchtgebruik nu precies in?
Rob Timmers, notaris te Lisse
De notaris legt het uit. Als de langstlevende kiest voor vruchtgebruik, wordt er géén rente bijgeschreven. In plaats daarvan mag zij zelf de opbrengst, de ‘vruchten’, van het vermogen zelf gebruiken. Dat vruchtgebruik wordt voor de erfbelasting gewaardeerd op basis van haar leeftijd en een rekenrente van 6%. Het vruchtgebruik is dus de rente over gehele periode.
Direct minder belasting bij vruchtgebruik
Dat heeft fiscale voordelen. De kinderen betalen erfbelasting over hun erfdeel minus het vruchtgebruik: de zogenaamde blote eigendom. Over de erfdelen van de kinderen betaal je dus minder belasting. Het voordeel staat direct vast. Het maakt niet uit hoe lang de langstlevende leeft.
Een concreet voorbeeld: stel het erfdeel van een kind is €100.000. Als de langstlevende 62 jaar is, wordt het vruchtgebruik volgens de tabellen van de erfbelasting gewaardeerd op €60.000. Die €60.000 valt bij de langstlevende meestal in de belastingvrijstelling. Het kind betaalt slechts over het verschil ad €40.000 erfbelasting. Bij het overlijden van de langstlevende ontvangt het kind de volledige €100.000 belastingvrij.
Rente
Bij de keuze voor rente ligt dit anders. Dan wordt het erfdeel voor de volle waarde belast, dus over €100.000. Het schuldig gebleven erfdeel van het kind loopt daarna jaarlijks op door de bijgeschreven rente. Die rente hoeft niet daadwerkelijk betaald te worden. Bij overlijden van de langstlevende wordt erfdeel + de rente afgetrokken van haar nalatenschap. Hoe langer de langstlevende leeft, hoe groter dus dit voordeel.
Nadelen rente
Toch kleven er ook nadelen aan de rente-optie. Hoe lang iemand leeft, weet niemand. Daarnaast bestaat er in de erfbelasting een anti-misbruikregeling. Die beoordeelt achteraf of een afgesproken rente ‘bovenmatig’ was. Pas bij overlijden van de langstlevende blijkt of dat zo is. Dat maakt de keuze minder zeker. Bovendien neemt op papier de schuld van de langstlevende aan de kinderen elk jaar toe en dat voelt niet voor iedereen prettig.
Keuze
De notaris maakte duidelijk dat er geen goed of fout is. Het is een persoonlijke afweging. Gaat het om directe belastingbesparing en eenvoud? Dan is vruchtgebruik vaak aantrekkelijker. Gaat het om maximale belastingbesparing op langere termijn? Dan kan rente voordelig zijn.
In dit geval koos de langstlevende voor eenvoud en zekerheid. Zij gaf de voorkeur aan het vruchtgebruik. Met die keuze keerde ze met een gerust gevoel terug naar huis.